Op deze pagina bekijken we de traditionele indeling van het plantengeslacht Hydrangea. Die indeling is vooral gesteund op vormkenmerken.

Elizabeth McClintock
E. McClintock

De meest volledige systematiek van het plantengeslacht Hydrangea is nog steeds die van Elizabeth McClintock. Haar “Monograph of the genus Hydrangea” werd gepubliceerd op 5 november 1957.[1] McClintock volgde een traditionele morfologische benadering: ze deelde het geslacht in op basis van kenmerken van bladeren, meeldraden, zaaddozen enz.

Jammer genoeg is McClintocks determinatiesleutel niet altijd even handig. Ze gebruikte vooral (oud) herbariummateriaal bij het opstellen ervan. Daardoor is haar analyse soms minder precies, vooral waar het gaat om het onderscheiden van ondersoorten.

De altijdgroene soorten van de sectie Cornidia krijgen later een apart verhaal. Hierna beperken we ons tot een overzicht van McClintocks soorten en ondersoorten van de sectie Hydrangea. Er verschijnen inderdaad enkele knelpunten...

H. anomala D. Don

Deze soort herbergt de “klimhortensia's”. McClintock onderscheidt 2 ondersoorten:

  • H. anomala D. Don

    subsp. anomala

    de Chinese variant met 9 tot 15 meeldraden

    subsp. petiolaris (Siebold & Zuccarini) McClintock

    de Japanse variant met 15 tot 20 meeldraden

Ronald Pilatowski
R. Pilatowski

H. arborescens L.

Op basis van bladkenmerken onderscheidde McClintock bij H. arborescens 3 ondersoorten of subspecies: arborescens, discolor en radiata. Volgens Ronald Pilatowski zijn die types niet alleen morfologisch verschillend, zijn onderzoek wees ook uit dat ze in de natuur weinig onderling kruisen.[2] Hij beschouwde ze daarom als afzonderlijke soorten.

Vandaag aanvaarden de meeste botanici Pilatowski’s indeling:

  • H. arborescens L. subsp. arborescens wordt

    H. arborescens L.

  • H. arborescens L. subsp. discolor (Seringe) McClintock wordt

    H. cinerea Small

  • H. arborescens L. subsp. radiata (Walter) McClintock wordt

    H. radiata Walter

H. aspera D. Don

De indeling van deze soort was zelfs voor McClintock geen gemakkelijke opgave. Ze noteerde dat, binnen het verspreidingsgebied van de soort (van de oostelijke Himalaya tot Java), de bladvorm, de bladgrootte en de beharing van de onderkant van het blad sterk varieert. Een ding was onmiddellijk duidelijk: omwille van de lange haren (trichomen) op de stengels was de ondersoort sargentiana een “geval apart”. Daarnaast onderscheidde McClintock dan op basis van de bladkenmerken 3 categorieën, de subspecies aspera, strigosa en robusta. Niettemin voegde ze er meteen aan toe dat vele onderzochte specimens eigenlijk mengvormen waren!

Ondertussen hadden die mengvormen wel al een mooie botanische naam gekregen en circuleerden ze vrij in de handel. De reeks synoniemen in McClintocks werk is dan ook hallucinant. In afwachting van een revisie op basis van in het wild verzameld materiaal behouden we McClintocks indeling en synoniemen. Ze zien eruit als volgt:

  • H. aspera D. Don

    subsp. aspera

    syn. H. villosa Rehder; de “Villosa Group” hoort dus hier thuis;
    syn. H. Kawakamii Hayata, vandaar de “Kawakamii Group”

    subsp. strigosa (Rehder) McClintock

    syn. H. strigosa Rehder
    syn. H. aspera D. Don var. macrophylla Hemsley

    subsp. robusta (Hooker f. & Thomson) McClintock

    syn. H. longipes Franchet (of slechts gedeeltelijk?)

    subsp. Sargentiana (Rehder) McClintock

Corinne Mallet
C. Mallet

Net als sommige andere auteurs gaat Corinne Mallet ervan uit dat McClintock te weinig oog had voor sommige details. Volgens haar is het verschil tussen McClintocks ondersoorten wel degelijk voldoende om ze te beschouwen als volwaardige soorten. Mallet onderscheidt:[3]

  • H. aspera D. Don

    var. macrophylla Hemsley

  • H. villosa Rehder
  • H. Sargentiana Rehder
  • H. Kawakamii Hayata

H. heteromalla D. Don

H. hirta (Thunberg) Siebold

H. involucrata Siebold

H. macrophylla Siebold

McClintock hield hier destijds grote schoonmaak. Ze degradeerde H. serrata tot ondersoort van H. macrophylla. Die ondersoort omvat dan een pot-pourri van vroeger erkende soorten, variëteiten en vormen zoals acuminata, chinensis, japonica en thunbergii. Deze benadering wordt bijvoorbeeld gevolgd door Lawson-Hall.[4] Daarmee krijgen we het volgende plaatje:

  • H. macrophylla Thunberg (Seringe)

    subsp. macrophylla

    subsp. serrata (Thunberg) Makino

    subsp. stylosa (Hooker f. & Thomson) McClintock

    syn. H. indochinensis Merrill

    subsp. Chungii (Rehder) McClintock

Sito Kitamura
S. Kitamura

Niettemin houdt in Japan de benadering van Prof. Sito Kitamura stand.[5] Zijn classificatie beperkt zich tot de planten die voorkomen op Japans grondgebied. Mallet blijkt Kitamura’s mening te delen.[6] Dat geeft dan de volgende indeling:

  • H. macrophylla (Thunberg) Seringe
  • H. serrata (Thunberg) Seringe

    subsp. acuminata (Siebold) Kitamura

    subsp. yezoensis (Koidzumi) Kitamura

    subsp. angustata (Franchet & Savatier) Kitamura

De band met McClintocks ondersoorten stylosa en Chungii is vooralsnog niet duidelijk.

H. paniculata Siebold

H. quercifolia Bartram

H. scandens (L. f.) Seringe

Ondanks de grote verwarring onderscheidt McClintock 4 ondersoorten. We vermelden ook enkele courante synoniemen.

  • H. scandens (L. f.) Seringe

    subsp. scandens

    syn. H. virens (Thunberg) Siebold

    subsp. liukiuensis (Nakai) McClintock

    syn. H. luteo-venosa Koidzumi

    subsp. chinensis (Maximowicz) McClintock

    syn. H. Lobbii Maximowicz

    syn. H. Davidii Franchet

    syn. H. angustipetala Hayata

    subsp. kwantungensis (Merrill) McClintock

H. sikokiana Siebold

Referenties

  1. McClintock, E. (1957). A monograph of the genus Hydrangea. Proceedings of the California Academy of Sciences, Fourth Series, Vol. XXIX, 29(5), 147-256.
  2. Pilatowski, R.E. (1980). A taxonomic study of the Hydrangea arborescens Complex. Masters thesis submitted to North Carolina State University, parts 1-2, 40 & 45 p.
  3. Mallet, C. (2002). Hortensias et hydrangéas. Comment les choisir et les cultiver facilement. Ulmer, Paris, 96 p.
  4. Lawson-Hall, T. & Rothera, B. (2004). Hydrangeas. A gardener’s guide. Timber Press, Portland, 224 p.
  5. Kitamura, S. (1951). On Hydrangea serrata Seringe. Acta Phytotaxonomica et Geobotanica, 14(3), 85-87.
  6. Mallet, C. (2003). Distribution de la sous-section Macrophyllae au Japon. Bulletin de liaison des amis de la collection d’Hydrangea Shamrock, 9, 8-9.

Externe links

Flora of China
Nogal verward, blijkbaar hebben de Chinese auteurs McClintock niet geraadpleegd.
Soort
Achtergrondinformatie over het begrip “soort”.

Terug naar boven